Nhiều người dân Hà Nội phản ánh việc hoàn thiện hồ sơ mua nhà ở xã hội đang bị chậm ở khâu xác nhận thu nhập và điều kiện nhà ở. Một số dự án chỉ nhận hồ sơ trong khoảng hơn một tháng, trong khi riêng các giấy xác nhận cơ bản đã có thể chiếm gần hết thời gian chuẩn bị.

Nhà ở xã hội là chính sách dành cho nhóm có nhu cầu ở thực nhưng khả năng tài chính hạn chế. Tuy nhiên, để tiếp cận nguồn cung này, người mua phải chứng minh nhiều điều kiện về thu nhập, nơi ở và tình trạng hưởng chính sách. Khi quy trình xác nhận thiếu hướng dẫn hoặc kéo dài, người cần hỗ trợ nhất lại có nguy cơ mất cơ hội nộp hồ sơ đúng hạn.

Theo phản ánh, các dự án như nhà ở xã hội Thượng Thanh, tên thương mại Rice City Long Châu, và dự án tại xã Đông Anh do Tổng công ty 319 – Bộ Quốc phòng làm chủ đầu tư chỉ tiếp nhận hồ sơ trong khoảng hơn một tháng. Trong khi đó, xác nhận thu nhập tại trung tâm hành chính công thường mất khoảng 2 ngày làm việc, còn xác nhận điều kiện về nhà ở kéo dài tới 10 ngày làm việc.

Thời hạn hồ sơ ngắn tạo áp lực

Về lý thuyết, mỗi loại giấy tờ có thời hạn xử lý riêng. Nhưng trong thực tế, người dân phải cộng dồn thời gian chờ kết quả, đi lại, bổ sung hồ sơ và xử lý các vướng mắc phát sinh. Nếu thời gian nhận hồ sơ của chủ đầu tư quá ngắn, người mua có thể bị loại khỏi cuộc đua hồ sơ dù nhu cầu và khả năng tài chính phù hợp.

Người dân vì vậy kiến nghị cơ quan chức năng và chủ đầu tư kéo dài thời gian tiếp nhận hồ sơ mua, thuê mua nhà ở xã hội lên ít nhất 2 tháng. Khoảng thời gian dài hơn giúp hồ sơ được chuẩn bị đầy đủ, giảm áp lực chạy giấy tờ và tăng tính minh bạch trong quá trình xét duyệt. Với nguồn cung có giới hạn, yếu tố thời gian ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội tiếp cận của từng hộ gia đình.

Với người mua lần đầu, câu chuyện hồ sơ nhà ở xã hội cũng giống nhiều thủ tục pháp lý nhà ở khác: cần biết rõ điều kiện, giấy tờ, thời điểm nộp và trách nhiệm của từng bên. Các vấn đề về hồ sơ sau bàn giao từng được phân tích trong bài bao lâu được cấp sổ hồng chung cư, cho thấy quy trình càng rõ thì rủi ro cho người mua càng thấp.

Lao động tự do gặp rào cản riêng

Khó khăn lớn nhất nằm ở nhóm lao động tự do. Chị Nguyễn Thị Trang tại xã Đông Anh cho biết đang làm hồ sơ mua nhà ở xã hội nhưng vướng ở bước xác nhận thu nhập. Theo Nghị định 261/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10/10/2025, người không có hợp đồng lao động sẽ được cơ quan công an cấp xã nơi thường trú, tạm trú hoặc nơi ở hiện tại xác nhận thu nhập.

Dù quy định đã nêu rõ đầu mối xác nhận, thực tế triển khai chưa thông suốt. Chị Trang phản ánh công an xã chưa có mẫu xác nhận và chưa được hướng dẫn cụ thể cách thực hiện, trong khi hồ sơ phải nộp đúng hạn. Một cán bộ công an thuộc một phường tại Hà Nội cũng cho biết mới chỉ nhận thông tin sơ bộ, chưa có hướng dẫn chi tiết nên chưa thể ký xác nhận thu nhập.

Đây là điểm nghẽn đặc thù của lao động tự do. Thu nhập của họ thường không thể hiện qua bảng lương cố định, hợp đồng lao động hoặc sao kê đều đặn. Khi cơ quan xác nhận thiếu công cụ kiểm chứng, hồ sơ bị kéo dài; nếu xác nhận theo cảm tính, người ký lại chịu áp lực trách nhiệm. Người mua vì vậy bị kẹt giữa yêu cầu chứng minh điều kiện và khả năng chứng minh trong thực tế.

Cần mẫu xác nhận thống nhất

Luật sư Hoàng Tuấn Vũ, Công ty Luật Tuệ Anh, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho rằng quy định về xác nhận thu nhập với lao động tự do mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội còn nhiều điểm bất cập. Theo ông, thu nhập cá nhân đa dạng nguồn và khó xác minh; cơ quan cấp xã, phường được giao nhiệm vụ xác nhận nhưng không có đủ thẩm quyền, công cụ hoặc dữ liệu để kiểm chứng mức thu nhập thực tế.

Từ thực tế đó, ông Vũ kiến nghị cơ quan quản lý sửa đổi theo hướng người dân tự kê khai, tự cam kết về mức thu nhập theo mẫu thống nhất và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực. Nếu sau này phát hiện gian dối, cơ quan chức năng có thể xử lý theo quy định. Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào trách nhiệm kê khai, đồng thời giảm gánh nặng xác minh ban đầu cho cơ quan cơ sở.

Đề xuất này không có nghĩa buông lỏng điều kiện mua nhà ở xã hội. Điểm chính là chuyển việc kiểm soát sang cơ chế rõ ràng hơn, trong đó người kê khai chịu rủi ro pháp lý nếu cung cấp thông tin sai. Với nhóm lao động tự do, mẫu thống nhất và hướng dẫn cụ thể là điều kiện cần để chính sách đi vào đời sống.

Nguồn cung tăng nhưng thủ tục phải theo kịp

Trong bối cảnh giá nhà thương mại tại Hà Nội vẫn ở mức cao, nhà ở xã hội càng trở thành lựa chọn quan trọng với người thu nhập trung bình và thấp. Nhưng nếu quy trình đăng ký quá gấp hoặc thiếu hướng dẫn ở cấp thực thi, nguồn cung mới cũng khó đến đúng đối tượng. Người mua không chỉ cần giá phù hợp, mà cần một hành lang thủ tục đủ dễ hiểu để chuẩn bị hồ sơ đúng và kịp thời.

Những vướng mắc thủ tục có liên hệ với câu chuyện phát triển nhà ở xã hội nói chung. Bài về nhà ở xã hội phát thải thấp và chất lượng sống cho thấy chính sách nhà ở không chỉ nằm ở số lượng căn hộ, mà còn ở khả năng vận hành, phân bổ và tiếp cận công bằng. Nếu khâu hồ sơ được cải thiện, chương trình nhà ở xã hội mới phát huy đầy đủ ý nghĩa an sinh.

Điểm cần theo dõi tiếp theo là việc ban hành mẫu xác nhận và hướng dẫn cụ thể cho nhóm lao động tự do. Khi địa phương, công an cấp xã và chủ đầu tư có cùng cách hiểu, người dân sẽ giảm thời gian bổ sung hồ sơ, còn quá trình xét duyệt có cơ sở minh bạch hơn. Với thị trường nhà ở hiện nay, tháo gỡ thủ tục đôi khi quan trọng không kém việc bổ sung nguồn cung.

Nguồn: CafeF – Thị trường