Dự thảo định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến 2035 đang đặt trọng tâm vào quản trị dữ liệu, tiêu chuẩn kết nối và khả năng để từng địa phương chọn mô hình phù hợp.

Tại hội thảo lấy ý kiến do Bộ Xây dựng tổ chức, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh phát triển đô thị thông minh là xu thế tất yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, sử dụng hiệu quả nguồn lực và cải thiện chất lượng sống của người dân. Nhưng giai đoạn mới không chỉ là lắp thêm thiết bị hay phần mềm riêng lẻ.

Điểm được nhấn mạnh là phải chuyển từ xử lý sự vụ sang quản trị dựa trên dữ liệu, có khả năng phân tích, dự báo, cảnh báo và đánh giá bằng kết quả thực tế. Đây là thay đổi quan trọng, bởi nhiều địa phương từng triển khai đô thị thông minh theo hướng phân tán, chưa hình thành nền tảng quản trị kết nối và khai thác dữ liệu hiệu quả.

Một kiến trúc quốc gia, nhiều mô hình địa phương

Đại diện Cục Phát triển đô thị cho biết một tư tưởng quan trọng của dự thảo là “Một kiến trúc quốc gia, nhiều mô hình địa phương”. Trung ương thống nhất định hướng về thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, kiến trúc ICT tham chiếu và nguyên tắc kết nối, chia sẻ dữ liệu. Trong khung đó, địa phương chủ động chọn bài toán, mô hình và lộ trình triển khai phù hợp với đặc thù và nguồn lực.

Cách tiếp cận này tránh việc áp cùng một mẫu cho mọi đô thị. Đô thị công nghiệp sẽ khác đô thị logistics – cảng biển; đô thị du lịch – di sản khác đô thị ven biển hay vùng sông nước. Với các khu vực phát triển mới, yếu tố thông minh có thể được tích hợp ngay từ quy hoạch, thiết kế, BIM/CIM, hạ tầng xanh và năng lượng tuần hoàn. Với đô thị hiện hữu, ưu tiên là giải quyết giao thông, ngập úng, môi trường và quản lý chất thải.

Từ góc độ bất động sản, định hướng này khiến chất lượng hạ tầng số trở thành một phần của năng lực cạnh tranh đô thị. Một khu vực có dữ liệu quy hoạch, đất đai, dân cư và hạ tầng kết nối tốt sẽ minh bạch hơn cho người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Điều đó có liên hệ trực tiếp với các câu chuyện quy hoạch đô thị như yêu cầu làm rõ ranh giới và lộ trình quy hoạch.

Mục tiêu 2030 gắn chuyển đổi số với chuyển đổi xanh

Dự thảo đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ thành phố trực thuộc Trung ương phê duyệt và triển khai đề án phát triển đô thị thông minh gắn với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Cùng với đó là xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung, kết nối dữ liệu đất đai, dân cư với quy hoạch và hạ tầng; ứng dụng AI trong ít nhất 3 lĩnh vực ưu tiên.

Một số chỉ tiêu khác gồm thí điểm Bản sao số tại ít nhất 5 khu vực đô thị lớn, phấn đấu có 3-5 đô thị được các tổ chức quốc tế ghi nhận, vận hành Cổng thông tin đô thị thông minh quốc gia và hình thành 2-3 trung tâm khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo chuyên sâu về đô thị thông minh. Những mục tiêu này cho thấy đô thị thông minh được đặt vào hệ sinh thái quản trị rộng, không chỉ là dự án công nghệ của từng địa phương.

Lộ trình thực hiện chia thành ba giai đoạn. Năm 2026-2027 tập trung hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, kiến trúc, xây dựng Cổng thông tin quốc gia và xác lập số liệu nền. Giai đoạn 2028-2029 đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu, nâng cấp các trung tâm điều hành đô thị thông minh và nhân rộng mô hình hiệu quả. Năm 2030 là thời điểm đánh giá mức độ trưởng thành, tổng kết và đề xuất định hướng đến 2035.

Nâng cấp IOC từ hiển thị sang dự báo

Tại hội thảo, nhiều góp ý tập trung vào mã định danh dữ liệu đô thị thống nhất, nền tảng bản đồ GIS dùng chung, an toàn hệ thống, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các đại biểu cũng đề xuất nâng cấp trung tâm điều hành đô thị thông minh từ mô hình giám sát, hiển thị sang phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và điều phối liên ngành.

Sự thay đổi này rất đáng chú ý. Nếu IOC chỉ dừng ở màn hình hiển thị, đô thị thông minh dễ trở thành lớp trình diễn công nghệ. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, phân tích và dùng cho dự báo, chính quyền có thể điều hành giao thông, thoát nước, môi trường, chất thải và dịch vụ đô thị chủ động hơn. Thước đo khi đó không phải số lượng camera hay phần mềm, mà là hiệu quả giải quyết vấn đề và mức độ hài lòng của người dân.

Nguồn tin cũng nêu các góp ý về cơ chế đấu thầu, đặt hàng theo kết quả, thuê dịch vụ công nghệ thông tin và nghiên cứu mô hình Sandbox để doanh nghiệp công nghệ tham gia phát triển giải pháp. Đây là phần then chốt vì đô thị thông minh cần nguồn lực xã hội và năng lực đổi mới, không thể chỉ dựa vào ngân sách hoặc một hệ thống đóng.

Dữ liệu đô thị trở thành hạ tầng mềm của thị trường

Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn kết luận đô thị thông minh trong giai đoạn mới trước hết là đổi mới phương thức quản trị. Dữ liệu phải trở thành nền tảng xuyên suốt từ quy hoạch, quản lý đến điều hành; hiệu quả giải quyết các bài toán đô thị và mức độ hài lòng của người dân là thước đo quan trọng. Ban soạn thảo được yêu cầu tiếp tục nghiên cứu góp ý về định danh dữ liệu, bản đồ dùng chung, quản trị không gian di sản, an toàn không gian mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và cơ chế huy động nguồn lực xã hội.

Với thị trường nhà ở và đầu tư đô thị, dữ liệu là một dạng hạ tầng mềm. Khi thông tin quy hoạch, hạ tầng, đất đai và dịch vụ đô thị được kết nối, quyết định đầu tư có cơ sở hơn, người dân dễ tiếp cận dịch vụ công hơn và địa phương có thể đánh giá tác động chính sách nhanh hơn. Điều này song hành với yêu cầu chuẩn bị hạ tầng để thu hút vốn chất lượng cao tại các địa phương, như bài viết về Lào Cai chuẩn bị hạ tầng đón dòng vốn đầu tư.

Đô thị thông minh vì vậy không nên được hiểu là lớp công nghệ trang trí bên ngoài đô thị. Đó là cách tổ chức dữ liệu, quy trình và trách nhiệm để chính quyền phản ứng nhanh hơn, dự báo tốt hơn và phục vụ người dân minh bạch hơn. Khi mục tiêu này đi cùng chuyển đổi xanh, công trình xanh và quản trị bền vững, định hướng đô thị thông minh mới có thể tạo tác động dài hạn cho chất lượng sống, tương tự mục tiêu mở rộng công trình xanh đến năm 2030.

Nguồn: Vneconomy